Một người có hoang tưởng erotomania có niềm tin rằng người khác thích họ dù cho những bằng chứng thực tế cho thấy điều ngược lại. Đối tượng ảo tưởng này thường là người nổi tiếng hoặc người có địa vị xã hội cao.

Họ tin rằng người kia đang liên lạc và khẳng định tình yêu với họ thông qua những tin nhắn bí mật. 

Erotomania là gì?

Erotomania hay hội chứng hoang tưởng người khác yêu mình là một dạng hoang tưởng ít phổ biến của nhóm hoang tưởng. Người bị ảnh hưởng có niềm tin mạnh mẽ rằng có người đang yêu mình.

Hoang tưởng này hình thành và kéo dài ngay cả khi có bằng chứng rõ ràng cho thấy điều đó không đúng. Tình trạng này khá hiếm và gặp ở nữ nhiều hơn nam.

Erotomania cũng có thể xuất hiện cùng với các rối loạn tâm thần khác.

Bệnh có thể khởi phát đột ngột. Các triệu chứng thường kéo dài, nhưng trong một số trường hợp cũng có thể phát triển từ từ. Người mà bệnh nhân tin là yêu mình thường là người lớn tuổi hơn, khó tiếp cận và có địa vị xã hội cao, đôi khi gần như không có hoặc rất ít tương tác trước đó.

Erotomania còn được gọi là hội chứng De Clérambault, theo tên bác sĩ tâm thần người Pháp đã mô tả tình trạng này như một rối loạn riêng biệt vào năm 1921. Erotomania thường liên quan đến các rối loạn tâm thần khác, nhưng cũng có thể xuất hiện độc lập.

Nguyên nhân

Erotomania có thể là một triệu chứng của bệnh lý tâm thần, bao gồm cả tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc phân liệt, rối loạn trầm cảm nặng có loạn thần, rối loạn lưỡng cực hoặc bệnh Alzheimer.

Erotomania là một dạng của rối loạn hoang tưởng. Một số dạng khác cũng bao gồm hoang tưởng như hoang tưởng bị hại, hoang tưởng tự cao hoặc hoang tưởng ghen tuông. 

Các báo cáo ca cho thấy rằng mạng xã hội có thể làm trầm trọng thêm hoặc thậm chí kích hoạt các niềm tin hoang tưởng liên quan tới erotomania.

Phương tiện truyền thông có thể xóa bỏ đi rào cản giữa những người xa lạ và có thể dễ dàng được sử dụng để quan sát, liên lạc, theo dõi và quấy rối những người mà trước đây hoàn toàn không thể tiếp cận được. Các nền tảng truyền thông xã hội có thể làm giảm quyền riêng tư, điều này có thể làm cho các hành vi theo dõi trở nên dễ dàng hơn.

Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hoang tưởng có thể phát triển như một cách để kiểm soát căng thẳng và sang chấn. Yếu tố di truyền cũng có thể góp phần vào sự phát triển của rối loạn hoang tưởng.

Triệu chứng 

Triệu chứng chính của erotomania là niềm tin hoang tưởng, rất chắc chắn rằng có một người khác đang yêu mình.

Hành vi đi kèm có thể bao gồm việc liên tục cố gắng liên lạc, theo dõi, gửi thư từ hoặc các hành vi gây phiền nhiễu khác. Người mắc cũng có thể tin rằng đối phương đang gửi lại những “tín hiệu bí mật”, mang tính cá nhân và thể hiện tình cảm.

Một điểm khá đặc biệt là niềm tin này đôi khi lại càng mạnh hơn khi người kia thể hiện rõ rằng họ không muốn bị chú ý. Trong một số trường hợp, người mắc có thể trở nên đe dọa đối tượng mà họ tin là yêu mình, do họ nghĩ rằng người đó đang muốn làm hại mình. Tuy nhiên, chưa rõ mức độ phổ biến của biểu hiện này.

Chẩn đoán

Chẩn đoán erotomania có thể khó khăn vì đây là một tình trạng hiếm gặp. Một số bác sĩ tâm thần không gặp nhiều trường hợp erotomania trong thực hành lâm sàng và thậm chí không nhận ra các triệu chứng khi họ gặp phải chúng.

Một số điều kiện cần được đáp ứng trước khi có thể đưa ra chẩn đoán độc lập về hoang tưởng như: 

• Hoang tưởng phải liên quan đến các sự kiện có thể xảy ra, ngay cả khi chúng ít có khả năng xảy ra.
• Hoang tưởng chỉ áp dụng cho những vấn đề liên quan, ngoài ra các khía cạnh chức năng khác trong cuộc sống đều hoạt động bình thường.
• Nếu có các cơn trầm cảm hoặc các cơn hưng cảm thì thời gian của giai đoạn hoang tưởng phải dài hơn thời gian cơn hưng cảm và tậm trạng thấp.
• Phải loại trừ tâm thần phân liệt, rối loạn khí sắc và say rượu.

Điều trị

Việc điều trị rối loạn hoang tưởng có thể gặp nhiều khó khăn vì người mắc thường không nhận ra niềm tin của mình là không đúng. So với các rối loạn khác, ít người chủ động tìm kiếm điều trị và họ cũng có thể gặp khó khăn khi tham gia trị liệu một cách hiệu quả.

Việc điều trị cần được cá nhân hóa cho từng người. Mục tiêu thường là duy trì khả năng sinh hoạt xã hội, giảm nguy cơ xảy ra các hành vi có vấn đề và cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngoài ra, việc huấn luyện kỹ năng xã hội và hỗ trợ giải quyết các khó khăn thực tế liên quan cũng có thể hữu ích.

Một số bằng chứng cho thấy thuốc chống loạn thần có thể giúp giảm hoang tưởng và kiểm soát hành vi. Liệu pháp sốc điện (ECT) cũng có thể mang lại lợi ích trong một số trường hợp. (Valadas, M.T.T.R.T. et at., 2020)

Trong một số tình huống, các biện pháp can thiệp như tách người bệnh khỏi đối tượng mà họ tin là yêu mình cũng có thể giúp cải thiện triệu chứng. Điều này đôi khi bao gồm nhập viện hoặc các biện pháp bắt buộc khác.

Kiểm soát

Quản lý triệu chứng thành công sẽ tập trung vào việc điều trị các rói loạn tiềm ẩn và có thể bao gồm sử dụng thuốc, liệu pháp và nhập viện. Có thể áp dụng bất kỳ hoặc kết hợp tất cả các phương pháp này tùy thuộc vào từng cá nhân và các nguyên nhân tiềm ẩn.

Liệu pháp có thể giúp người bệnh tuân thủ kế hoạch điều trị đã thỏa thuận và giáo dục họ về tình trạng họ đang gặp phải. 

Cần thiết phải nhập viện nếu người bị ảnh hưởng trở nên nguy hiểm cho chính họ, đối tượng tình cảm của họ hoặc bất kỳ ai khác.

Thuốc chống loạn thần có thể kiểm soát các triệu chứng hiệu quả và có thể được kê đơn cho các rối loạn tiềm ẩn. Có thể sử dụng thuốc song song với tâm lý trị liệu.

Vai trò của truyền thông trong bất kỳ hành vi có vấn đề nào cần được xem xét khi xây dựng kế hoạch điều trị.

Tóm lại

Chẩn đoán và quản lý triệu chứng là điều cần thiết để giúp người có hoang tưởng erotomania vượt qua được tình trạng của họ.

Erotomania rất hiếm khi tái phát và việc điều trị thường thành công, đặc biệt với những người có rối loạn lưỡng cực hoặc không có các tình trạng tiềm ẩn/bệnh lý nền khác.

 

---

Tìm hiểu thêm về Tâm thần phân liệt cùng ThS. BSCKI. Lê Hoàng Ngọc Trâm tại đây: